Transmenu powered by JoomlArt.com - Mambo Joomla Professional Templates Club

V. (Cem'). Toplama yolu ile tasarrufda bulunmak: Farklı haberleri bir araya toplamakdır. Bu haberleri bir araya toplayıp başın isbâtı için bir bâb, elin isbâtı için bir bâb ve benzeri bâblar hâlinde bir kitâb hâzırlayan ve bu kitâbın adını (Sıfatlar kitâbı) koyan bir musannif, tevfîk-i ilâhîden uzakdır. Çünki bu haberler, Resûlullahdan "sallallahü aleyhi ve sellem" ayrı ayrı vaktlerde, işitenlere doğru ma'nâlar anlatan, çeşidli karînelere dayanan farklı kelimelerdir. insanın yaratılması üzerine bir misâl verildiğinde, el, ayak, baş, ... gibi farklı uzvlar zihnde teşbîh uyandıran ve zâhirî kuvvetlendiren büyük karîneler hâlinde kulakda bir araya geldiğin-

de, zihnde insan şekli canlandırılır.

Resûlullah "sallallahü aleyhi ve sellem" acabâ niçin hakîkatin hilâfını vehm etdirecek şeklde söylemişdir diye bir süâl akla gelebilir. Hattâ bu düşünce gitdikce büyür. Bir kelime, ihtimâle yol açar. Sonra aynı cinsden ikinci, üçüncü, dördüncü kelimeler arka arkaya bir araya gelir ve bütününe izâfetle ihtimâli kat kat artar. Bunun için iki, üç kişinin haber vermesiyle hâsıl olan zan, bir kişinin haber vermesiyle hâsıl olmaz. Hattâ tevâtür haberle hâsıl olan kat'î ilm, bir kişinin haberiyle hâsıl olmaz. Yine tek kişinin haberi ile hâsıl olmayan, tevâtürün ictimâı ile kat'î ilmden hâsıl olur. Bütün bunlar, haber verenlerin çok ve toplu olmasının netîcesidir. Çünki insanda vicdânî kanâ'at hâsıl eden ihtimâl, her (adl) kimsenin sözüne ve netîceye te'sîr eden karînelerin kuvvetine bağlıdır. ıhtimâl kesilir ve-yâ za'îflerse bu netîce doğmaz. Bunun için (cem'i müteferrikât), parçaların toplanması câiz değildir.